Skip to content

ΜΕΡΟΣ 4 – Σαμπινα Ισπας ντεσπρε Κăλουσχ σχι Κăλουσχαρ. Ω βιζιουνε νεκονβεντσιοναλă ασουπρα ουνουι ριτουαλ ταουματουργικ αρχαικ (παρτεα α πατρα)

Δεκεμβρίου 19, 2011

ΜΕΡΟΣ 4 – Σαμπινα Ισπας ντεσπρε Κăλουσχ σχι Κăλουσχαρ. Ω βιζιουνε νεκονβεντσιοναλă ασουπρα ουνουι ριτουαλ ταουματουργικ αρχαικ (παρτεα α πατρα)

untitled Sabina Ispas despre Căluş şi Căluşar. O viziune neconvenţională asupra unui ritual taumaturgic arhaic (partea a IV  a)

http://foaienationala.ro/sabina-ispas-despre-clu-cluar-viziune-neconvenional-asupra-unui-ritual-taumaturgic-arhaic-partea-iv.html

Αυτό το άρθρο είναι γραμμένο στη ρουμανική γλώσσα με ελληνικό αλφάβητο
This article is in romanian written with greek alphabet
Acest articol este în limba română scrisă cu litere greceşti
Ακεστ αρτικολ εστε îν λιμμπα ρομâνă σκρισă κου λιτερε γρεκεσχτι
.

Κăλουσχερουλ αρντελεαν σε ιντεγρεαζă îν κατεγορια μαι λαργă α Κăλουσχουλουι ρομâνεσκ καρε κρεντεμ κă α φοστ ουνιταρ, κου μουλτε σουτε ντε ανι îν ουρμă σχι κă ς-α ντιβερσιφικατ τρεκâνντ ντιν περιοαντα Ρουσαλιιλορ, κâνντ σε φăκεα îνντăτινατ σχι προμπαμπιλ, γενεραλιζατ, îν περιοαντα σăρμπăτοριλορ ντε ιαρνă εξκλουσιβ. Νου εξκλουντεμ πρεζεντσα Κăλουσχουλουι πριντρε ριτουαλουριλε πρακτικατε îν τιμπουλ σăρμπăτοριλορ ντε ιαρνă σχι îν αλτε ζονε ρομâνεσχτι. Κρεντεμ κχιαρ κă ακεστα α φουνκτσιονατ, κα ω μανιφεσταρε παραλελă κου κεα ντε λα Ρουσαλιι, îν τοατε βεκχιλε αρεαλε κουλτουραλε ρομâνεσχτι, ποατε κχιαρ αλε λουμιι ρομανικε ντιν σουντ-εστουλ εουροπεαν, îνκορπορατă îν σιστεμουλ σăρμπăτοριλορ κρεσχτινε. Κε α ντετερμινατ οπτσιουνεα πεντρου ω ντατă σαου αλτα εστε, îν οπινια νοαστρă, ιστορια λα καρε αου παρτικιπατ κομουνιτăτσιλε ντε ρομâνι ντιν σουντουλ Ντουνăριι σχι μαι αλες ντιν Αρντεαλ, îν καντρουλ σπεκιαλ μουλτιρελιγιος, îν καρε ορτοντοξια νου ερα αγρεατă, πρακτικαντσιι ακεστεια φιινντ κονσιντερατσι σκχισματικι. Ντατα λα καρε ει κελεμπραου Παστελε σχι, ιμπλικιτ, Ρουσαλιιλε ντε καρε εστε λεγατ ριτουαλουλ Κăλουσχουλουι ερα ντιφεριτă, φρεκβεντ, ντε κεα λα καρε îλ σăρμπăτορεαου κρεντινκιοσχιι κατολικι σαου προτεσταντσι. Προκεσε îνρουντιτε κου κελε αλε μονντιαλιζăριι, πε καρε λε αναλιζăμ

αστăζι, ς-αου ντεσφăσχουρατ îν καντρουλ ιμπεριιλορ μουλτιετνικε, μουλτιρελιγιοασε σχι μουλτικουλτουραλε, ντε-α λουνγουλ τιμπουλουι, îν καντρε σπατσιαλε σχι τεμποραλε ρεστρâνσε. Ορικε στρατεγιε κουλτουραλă αρ φι γâνντιτ αουτοριτăτσιλε ιμπεριαλε, αρ φι τρεμπουιτ σă ουρμăρεασκă απροπιερεα τραντιτσιιλορ τουτουρορ λοκουιτοριλορ. Κρăκιουνουλ ερα ουνα ντιντρε σăρμπăτοριλε κομουνε κρεσχτινιλορ ντε ντιφεριτε κονφεσιουνι îν Τρανσιλβανια σχι, μαι τâρζιου, îν Ιμπεριουλ Αουστρω-Ουνγαρ. Ιν σιτουατσια Κăλουσχουλουι – Κăλουσχερουλουι σε ποατε σă φι φοστ ουν προκες νατουραλ λεντ, ουσχουρατ σχι ντε ακκεντουαρεα καρακτερουλουι ατλετικ, ντε περφορμαντσă κορεγραφικă, κχιαρ κομπετιτιβ καρε ς-αρ φι πουτουτ ντεζβολτα îν ουρμă κου κâτεβα σεκολε πριντρε μιλιταρι, ντακă ακκεπτăμ ινφορματσιιλε κιτατε αντεριορ σχι αντμιτεμ κă jοκουρι κăλουσχăρεσχτι, ντεσπρινσε ντιν κοντεξτ, εραου φολοσιτε îν οκαζιι φεστιβε, κου φουνκτσιε ντε ντιβερτισμεντ. Ντουπă κουμ ομπσερβă ουνα ντιντρε περσοναλιτăτσιλε ετνοκορεολογιει ρομâνεσχτι καρε ς-α οκουπατ κου κερκεταρεα jοκουριλορ κăλουσχăρεσχτι τιμπ ντε κâτεβα ντεκενιι, „στουντιουλ κομπαρατιβ αλ στρουκτουριι Κăλουσχουλουι σχι Κăλουσχερουλουι (κορελαρεα λορ κου αλτε κατεγοριι ντε εβενιμεντε σχι ινφορματσιι ιστορικε) ντοβεντεσχτε îνσă κă, λα îνκεπουτουλ ακεστουι σεκολ [αλ ΞΞ-λεα, ν.ν.] μοντελουλ ριτουαλ αλ κăλουσχουλουι εξιστα îν Τρανσιλβανια, Μπανατ, Κâμπια Ντουνăριι (πε αμμπελε μαλουρι) σχι îν σουντουλ Μολντοβει” (Γιουρκχεσκου, π. 20). Σπεκιαλιστα αμιντεσχτε κχιαρ ντε ουν μομεντ καρε ποατε φι ντατατ, ανουλ 1851, κâνντ „βαριαντε αλε κăλουσχερουλουι αου φοστ κουλεσε ντιν σατουλ Λουνκα ντε Αριεσχ, ντε λα ντανσατοριι Ιον Κăλουσχερουλ σχι Σιμιον Κικουντεανου ντε κăτρε Σχτεφαν Εμιλιαν, καρε λε-α στιλιζατ πεντρου α πουτεα φι ρăσπâνντιτε îν μεντιουλ ιντελεκτουαλ ουρμπαν, σουμπ ντενουμιρι κα ρομâνουλ, μπăτουτα (κăλουσχεριλορ) σχι Μπανου Μăρăκινε, μελοντιιλε φιινντ πρελουκρατε ντε Ιακομπ Μουρεσχιανου. Κου τιμπουλ, ακεστε βαριαντε αου φοστ ρεφολκλοριζατε σχι ιντεγρατε κετελορ ντε φεκιορι” (ιμπιντεμ, π. 21). Εστε ουνα ντιντρε κονσεμνăριλε σεμνιφικατιβε πεντρου ακτσιουνιλε μπινε οργανιζατε σχι κου ρεζουλτατε σπεκτακουλοασε πριν καρε ω κρεατσιε ποπουλαρă ερα σελεκτατă ντε κăτρε ιντελεκτουαλι σχι οφεριτă ουνουι γρουπ ετνικ πεντρου α φι îνσουσχιτă κα εμμπλεμă, îν καντρουλ ακελει αμπλε σχι κομπλεξε μισχκăρι ντε κονστιτουιρε α στατελορ νατσιοναλε εουροπενε σχι α κονσχτιιντσει ουνιτăτσιι ντε γρουπ. Σεμνιφικατιβ εστε φαπτουλ κă οφερτα α φοστ ακκεπτατă σχι αστăζι Κăλουσχουλ εστε κονσιντερατ ουνα ντιντρε μăρκιλε ιντεντιτăτσιι ρομâνεσχτι. Κει καρε αου σελεκτατ ακεστ φαπτ κουλτουραλ σχι ι-αου ατριμπουιτ ακεαστă βαλεντσă εξκεπτσιοναλă αου ιντουιτ σαου αου κουνοσκουτ κου αντεβăρατ „κουλτουρα προφουνντă” α ρομâνιλορ. Ρεπρεζενταρεα πε σκενă, καλιτατεα ντε α φι εξκλουσιβ σπεκτακολ αου μοντιφικατ jοκουλ, φουνκτσιοναλ σχι στρουκτουραλ. Ομπικειουλ κα αταρε, ριτουαλουλ μαι αλες, νου ποτ φι ασοκιατε ακεστουι τιπ ντε Κăλουσχ jουκατ πεντρου ντιβερτισμεντ σχι περφορμαντσă, καρε, ντουπă κουμ σε βεντε, ποατε αβεα ω βεκχιμε ντε κâτεβα σουτε ντε ανι. Ντουπă μăρτουριιλε ουνουι κουνοσκουτ ινστρουκτορ σχι ρεμαρκαμπιλ ντανσατορ, „τοατε ανσαμμπλουριλε αου αβουτ ουν Κăλουσχ μουντενεσκ îν ρεπερτοριου […] καρε κοντσινε σχι ινβεντσιι αλε κορεγραφιλορ πεντρου κă πε σκενă τρεκεαμ ντε λα ουν ντανς λα αλτουλ σχι τρεμπουια σă σε σκχιμμπε σχι κοστουμουλ […] βăταφουλ α φοστ πους πε ω πιραμιντă, […] νταρ σε jοακă κορεκτ: πας ντε σâρμπă, φλορικικă, ταραπαναουα, jόιανα, καλ, πιντενι… ” (Ι. Ποπεσκου, κορεγραφ: ιντερβιου, μαρτιε 2003). Νου βομ μαι αμιντι ντεσπρε βαλεντσελε εμμπλεματικε πε καρε λε αρε Κăλουσχουλ σχι ντεσπρε καρακτεριστικιλε ντομπâνντιτε îν ουρμα εξπλοατăριι σκενικε. (Ντε κâτεβα ζεκι ντε ανι σε οργανιζεαζă Φεστιβαλουρι αλε Κăλουσχουλουι). Εστε ουν ντομενιου στουντιατ ντε ετνοκορεολογι σχι τεορετικιενι αι κουλτουριι. Ιντερεσουλ νοστρου σε îνντρεαπτă σπρε ακελ Κăλουσχ καρε ς-α κονσερβατ, πε κâτ ποσιμπιλ πâνă αστăζι, îν λιμιτελε ιμπουσε ντε ριτουαλ Ω ντεσκριερε îν καρε νου σε îντρεβεντε νικιω περσπεκτιβă σακρă σαου ιντερπρεταρε ριτουαλă οφερă Ι. Ελιαντε îντρ-ουν ματεριαλ πουμπλικατ îν „Κουριερουλ ρομâνεσκ” ντιν 1843, îν καρε σουστσινε κă „οριγινεα ακεστουι jοκ σχι ντουπă φελουλ σăου σχι ντουπă βερσουριλε κε σε κâντă εστε jοκουλ ρομανιλορ, îντοκμιτ ντε στρăμοσχουλ νοστρου Ρομουλους σπρε ρăπιρεα σαμπινελορ”. Νουμινντου-λ ,,jοκ γιμναστικ”, ελ κονστατă κă „νου εστε ποπορ ουνντε σε βορμπεσχτε λιμμπα ρομâνεασκă îντρε καρε σă νου φιε κουνοσκουτ jοκουλ Κăλουσχαριλορ κε σε σăβâρσχεσχτε îν σăπτăμâνα ντιναιντεα Ρουσαλιιλορ”.

Νου πουτεμ σă νου ομπσερβăμ κâτ ντε νουμεροσχι σουντ οαμενιι ντε κουλτουρă καρε ρεμαρκă πρεζεντσα Κăλουσχουλουι îν καντρουλ ριτουαλουριλορ ρομâνεσχτι σχι îλ περκεπ κα πε ω μανιφεσταρε κου προνουντσατ καρακτερ ιντεντιταρ. Τοτοντατă, εστε εβιντεντă βιταλιτατεα ακεστουια σχι κονσταντσα κου καρε σουντ πăστρατε κâτεβα τρăσăτουρι ντιστινκτιβε, τοκμαι ντατοριτă καρακτερουλουι σăου ριτουαλ σχι καλιτăτσιι, ουνικε îν κουλτουρα ρομâνεασκă, ντε α αβεα φουνκτσιε ντε βινντεκαρε, ω îνσουσχιρε πε καρε αμ νουμιτ-ω ταουματουργικă.

Μăρτουρια κεα μαι κουνοσκουτă σχι ντες ινβοκατă, ρεφεριτοαρε λα Κăλουσχ, καρε νε-α παρβενιτ ντιναιντεα κουλεγεριλορ σιστεματικε îντρεπρινσε îν σεκ. αλ ΞΞ-λεα, εστε κεα οφεριτă ντε Ντ. Καντεμιρ îν Ντεσκριπτιω Μολνταβιαε. Ατεντσια πε καρε îνβăτσατουλ πρινκιπε ι-ω ακορντă ντοβεντεσχτε κă ακεστα νου ερα ουν εβενιμεντ ριτουαλ καρε σε κονσουμα îν σπατσιουλ ιντιμ τσăρăνεσκ, κι κă αβεα ω ντεσκχιντερε σχι ω ιμπορταντσă κου λαργ ρăσουνετ îν κουλτουρα βρεμιι. Ελ νουμεσχτε Κăλουσχαρουλ jοκ καρε „τσινε ντε ντατινă”. Καρακτερουλ ντε γρουπ „παραμιλιταρ” καρε ρεσπεκτă ω ντισκιπλινă σεβερă, ντρεπτουλ ντε α πουρτα αρμă, jουρăμâντουλ, στεαγουλ, καρακτερουλ εζοτερικ φακ ντιν ριτουαλουλ ακεστα ω κομπονεντă ντε ρεφεριντσă îν καντρουλ σιστεμουλουι ομπικειουριλορ καλεννταριστικε, καρε αρ τρεμπουι μαι ατεντ αναλιζατ îν κοντεξτουλ τεμποραλ καρε îι εστε ρεζερβατ îν εξκλουσιβιτατε, φαρă νικι ουν φελ ντε κονκεσιε. Καντεμιρ σκριε: „[…] ει [κăλουσχαριι, ν.ν.] αου πεστε ω σουτă ντε jοκουρι ντιφεριτε, κου μισχκăρι ανουμε îντοκμιτε. […] Ιν κελε ζεκε ζιλε ντιντρε îνăλτσαρε σχι Ρουσαλιι ει στρăμπατ τοατε ορασχελε σχι σατελε σăρινντ σχι αλεργâνντ νεκοντενιτε εξερκιτσιι. Ιν τοτ ακεστ τιμπ ντορμ νουμαι σουμπ ακοπερισχουλ μπισερικιι” (Καντεμιρ, π. 132).

Φασκινατσια πε καρε α εξερκιτατ-ω ριτουαλουλ ασουπρα κερκετăτοριλορ μοντερνι ς-α ματεριαλιζατ îν ντοουă στουντιι ντε ρεφεριντσă: κελ αλ λουι Ρομουλους Βουια ντεσπρε Οριγινεα jοκουλουι ντε κăλουσχ σχι λουκραρεα Κăλουσχουλ Τρανσφορμăρι σιμμπολικε îν ριτουαλουλ ρομâνεσκ, σκρισă ντε ετνολογουλ αμερικαν Γαιλ Κλιγμαν, ουνα ντιντρε ομπιεκτιβελε σχι ντοκουμεντατελε αναλιζε, îν καρε σε ελουντεαζă ορικε ρελατσιε κου περσπεκτιβα μιστικă πε καρε ω ποατε αβεα κομουνιτατεα πρακτικαντă φατσă ντε Κăλουσχ. Σκοπουλ στουντιουλουι εστε, ντουπă κουμ μăρτουρισεσχτε αουτοαρεα, ακελα ντε α οφερι εξπλικατσιι ρεφεριτοαρε λα μεκανισμελε ομπικειουλουι (ριτουαλουλουι) îν κοντεξτουλ τεμποραλ îν καρε εστε πρακτικατ σχι ντε α καρακτεριζα τοατε τιπουριλε ντε ακταντσι καρε σε îνσκριου îν ντιφεριτε στρουκτουρι ντε ρολ, „ουν στουντιου αλ προκεσουλουι ριτουαλ σχι αλ προκεσουλουι σοκιαλ, αντικă ουν στουντιου αλ ακτσιουνιι σιμμπολικε σχι αλ ακτσιουνιι σοκιαλε”. Ομπσερβατσιι ντεοσεμπιτ ντε σεμνιφικατιβε, καρε αου φοστ μαι πουτσιν κομεντατε σχι φολοσιτε, σουντ κελε ντιν στουντιουλ Κορνελιει Κăλιν ντεσπρε κοντριμπουτσια λουι Ιορντακχε Γολεσκου λα κουνοασχτερεα κουλτουριι νοαστρε ποπουλαρε. Εα εβιντεντσιαζă ουν σεγμεντ ντε τεξτ ντιν Κονντικα λιμμπιι ρουμâνεσχτι ντε λα îνκεπουτουλ σεκολουλουι αλ ΞλΞ-λεα, îν καρε μπόιερουλ κăρτουραρ νε ινφορμεαζă: μπαρăκενιι „κε σă ζικ κει ντε jοακă λα Ρουσαλιε, πρεφăκουτσι îν χαινε μουιερεσχτι” σχι κăλουσχαριι „κε σă ζικ κει ντε jοακă îν Ρουσαλε κου χαινε μπăρμπăτεσχτι σχι κου στεαγ îναιντε”, „λε jοακă κει προσχτι πă ντρουμουρι…, απουκâνντου-λε ασχα ντιν βεκχιμε”, „ακεστε jοκουρι λε jοακă μπăρμπατσιι κου φετσăλε îνβăλιτε, κα κου νισχτε μăσχτι, κα σă νου σă βαζă ομπραζουλ λορ” (Κăλιν, Κονντικα, π. 95). Îντρ-ω αναλιζă ασουπρα ραπορτουριλορ ντιντρε ελεμεντελε μασκουλιν σχι φεμινιν, κăλουσχαρι, κρăιτσε, ντρăγăικι ετκ σουγεστιιλε αουτοαρει αρ τρεμπουι βαλοριφικατε. Ακεστορ λουκρăρι λι σε ανταουγă νουμεροασε στουντιι σχι αρτικολε πουμπλικατε ντε σπεκιαλισχτι σχι αματορι, ντιντρε καρε μεντσιονăμ, κου ντεοσεμπιρε, βολουμουλ Κăλουσχαριι: Στουντιου αλ λουι Χορια Μπαρμπου Οπρισχαν, κου ιντερεσαντε σχι βαριατε σουγεστιι πριβινντ φουνκτσιιλε σχι μαι αλες οριγινιλε Κăλουσχουλουι. Ελε αρ νεκεσιτα ω πρεζενταρε îντρ-ουν καπιτολ ντεντικατ μπιμπλιογραφιει κριτικε α προμπλεμει καρε νου ποατε φι κουπρινς îντρ-ουν αρτικολ. Κεα μαι ρεκεντă λουκραρε απăρουτă εστε κεα α λουι Ι. Γχινόιου, ιντιτουλατă Κăλουσχουλ.

– Βα ουρμα –

(Σουρσα: Σαμπινα Ισπας Κουλτουρă οραλă σχι ινφορματσιε τρανσκουλτουραλă)

Sabina Ispas despre Căluş şi Căluşar. O viziune neconvenţională asupra unui ritual taumaturgic arhaic (partea a IV -a)

untitled Sabina Ispas despre Căluş şi Căluşar. O viziune neconvenţională asupra unui ritual taumaturgic arhaic (partea a IV  a)

http://foaienationala.ro/sabina-ispas-despre-clu-cluar-viziune-neconvenional-asupra-unui-ritual-taumaturgic-arhaic-partea-iv.html

Căluşerul ardelean se integrează în categoria mai largă a Căluşului românesc care credem că a fost unitar, cu multe sute de ani în urmă şi că s-a diversificat trecând din perioada Rusaliilor, când se făcea îndătinat şi probabil, generalizat, în perioada sărbătorilor de iarnă exclusiv. Nu excludem prezenţa Căluşului printre ritualurile practicate în timpul sărbătorilor de iarnă şi în alte zone româneşti. Credem chiar că acesta a funcţionat, ca o manifestare paralelă cu cea de la Rusalii, în toate vechile areale culturale româneşti, poate chiar ale lumii romanice din sud-estul european, încorporată în sistemul sărbătorilor creştine. Ce a determinat opţiunea pentru o dată sau alta este, în opinia noastră, istoria la care au participat comunităţile de români din sudul Dunării şi mai ales din Ardeal, în cadrul special multireligios, în care ortodoxia nu era agreată, practicanţii acesteia fiind consideraţi schismatici. Data la care ei celebrau Pastele şi, implicit, Rusaliile de care este legat ritualul Căluşului era diferită, frecvent, de cea la care îl sărbătoreau credincioşii catolici sau protestanţi. Procese înrudite cu cele ale mondializării, pe care le analizăm astăzi, s-au desfăşurat în cadrul imperiilor multietnice, multireligioase şi multiculturale, de-a lungul timpului, în cadre spaţiale şi temporale restrânse. Orice strategie culturală ar fi gândit autorităţile imperiale, ar fi trebuit să urmărească apropierea tradiţiilor tuturor locuitorilor. Crăciunul era una dintre sărbătorile comune creştinilor de diferite confesiuni în Transilvania şi, mai târziu, în Imperiul Austro-Ungar. In situaţia Căluşului – Căluşerului se poate să fi fost un proces natural lent, uşurat şi de accentuarea caracterului atletic, de performanţă coregrafică, chiar competitiv care s-ar fi putut dezvolta în urmă cu câteva secole printre militari, dacă acceptăm informaţiile citate anterior şi admitem că jocuri căluşăreşti, desprinse din context, erau folosite în ocazii festive, cu funcţie de divertisment. După cum observă una dintre personalităţile etnocoreologiei româneşti care s-a ocupat cu cercetarea jocurilor căluşăreşti timp de câteva decenii, „studiul comparativ al structurii Căluşului şi Căluşerului(corelarea lor cu alte categorii de evenimente şi informaţii istorice) dovedeşte însă că, la începutul acestui secol [al XX-lea, n.n.] modelul ritual al căluşului exista în Transilvania, Banat, Câmpia Dunării (pe ambele maluri) şi în sudul Moldovei” (Giurchescu, p. 20). Specialista aminteşte chiar de un moment care poate fi datat, anul 1851, când „variante ale căluşerului au fost culese din satul Lunca de Arieş, de la dansatorii Ion Căluşerul şi Simion Cicudeanu de către Ştefan Emilian, care le-a stilizat pentru a putea fi răspândite în mediul intelectual urban, sub denumiri ca românul, bătuta(căluşerilor) şi Banu Mărăcine, melodiile fiind prelucrate de Iacob Mureşianu. Cu timpul, aceste variante au fost refolclorizate şi integrate cetelor de feciori” (ibidem, p. 21). Este una dintre consemnările semnificative pentru acţiunile bine organizate şi cu rezultate spectaculoase prin care o creaţie populară era selectată de către intelectuali şi oferită unui grup etnic pentru a fi însuşită ca emblemă, în cadrul acelei ample şi complexe mişcări de constituire a statelor naţionale europene şi a conştiinţei unităţii de grup. Semnificativ este faptul că oferta a fost acceptată şi astăzi Căluşuleste considerat una dintre mărcile identităţii româneşti. Cei care au selectat acest fapt cultural şi i-au atribuit această valenţă excepţională au intuit sau au cunoscut cu adevărat „cultura profundă” a românilor. Reprezentarea pe scenă, calitatea de a fi exclusiv spectacol au modificat jocul, funcţional şi structural. Obiceiul ca atare, ritualul mai ales, nu pot fi asociate acestui tip de Căluşjucat pentru divertisment şi performanţă, care, după cum se vede, poate avea o vechime de câteva sute de ani. După mărturiile unui cunoscut instructor şi remarcabil dansator, „toate ansamblurile au avut un Căluş muntenesc în repertoriu […] care conţine şi invenţii ale coregrafilor pentru că pe scenă treceam de la un dans la altul şi trebuia să se schimbe şi costumul […] vătaful a fost pus pe o piramidă, […] dar se joacă corect: pas de sârbă, floricică, tarapanaua, joiana, cal, pinteni… ” (I. Popescu, coregraf: interviu, martie 2003). Nu vom mai aminti despre valenţele emblematice pe care le are Căluşul şi despre caracteristicile dobândite în urma exploatării scenice. (De câteva zeci de ani se organizează Festivaluri ale Căluşului). Este un domeniu studiat de etnocoreologi şi teoreticieni ai culturii. Interesul nostru se îndreaptă spre acel Căluş care s-a conservat, pe cât posibil până astăzi, în limitele impuse de ritual O descriere în care nu se întrevede nicio perspectivă sacră sau interpretare rituală oferă I. Eliade într-un material publicat în „Curierul românesc” din 1843, în care susţine că „originea acestui joc şi după felul său şi după versurile ce se cântă este jocul romanilor, întocmit de strămoşul nostru Romulus spre răpirea sabinelor”. Numindu-l ,,joc gimnastic”, el constată că „nu este popor unde se vorbeşte limba românească între care să nu fie cunoscut jocul Căluşarilor ce se săvârşeşte în săptămâna dinaintea Rusaliilor”.

Nu putem să nu observăm cât de numeroşi sunt oamenii de cultură care remarcă prezenţaCăluşului în cadrul ritualurilor româneşti şi îl percep ca pe o manifestare cu pronunţat caracter identitar. Totodată, este evidentă vitalitatea acestuia şi constanţa cu care sunt păstrate câteva trăsături distinctive, tocmai datorită caracterului său ritual şi calităţii, unice în cultura românească, de a avea funcţie de vindecare, o însuşire pe care am numit-o taumaturgică.

Mărturia cea mai cunoscută şi des invocată, referitoare la Căluş, care ne-a parvenit dinaintea culegerilor sistematice întreprinse în sec. al XX-lea, este cea oferită de D. Cantemir în Descriptio Moldaviae. Atenţia pe care învăţatul principe i-o acordă dovedeşte că acesta nu era un eveniment ritual care se consuma în spaţiul intim ţărănesc, ci că avea o deschidere şi o importanţă cu larg răsunet în cultura vremii. El numeşte Căluşarul joc care „ţine de datină”. Caracterul de grup „paramilitar care respectă o disciplină severă, dreptul de a purta armă, jurământul, steagul, caracterul ezoteric fac din ritualul acesta o componentă de referinţă în cadrul sistemului obiceiurilor calendaristice, care ar trebui mai atent analizat în contextul temporal care îi este rezervat în exclusivitate, fară nici un fel de concesie. Cantemir scrie: „[…] ei [căluşarii, n.n.] au peste o sută de jocuri diferite, cu mişcări anume întocmite. […] In cele zece zile dintre înălţare şi Rusalii ei străbat toate oraşele şi satele sărind şi alergând necontenite exerciţii. In tot acest timp dorm numai sub acoperişul bisericii (Cantemir, p. 132).

Fascinaţia pe care a exercitat-o ritualul asupra cercetătorilor moderni s-a materializat în două studii de referinţă: cel al lui Romulus Vuia despre Originea jocului de căluş şi lucrarea Căluşul Transformări simbolice în ritualul românesc, scrisă de etnologul american Gail Kligman, una dintre obiectivele şi documentatele analize, în care se eludează orice relaţie cu perspectiva mistică pe care o poate avea comunitatea practicantă faţă de Căluş. Scopul studiului este, după cum mărturiseşte autoarea, acela de a oferi explicaţii referitoare la mecanismele obiceiului (ritualului) în contextul temporal în care este practicat şi de a caracteriza toate tipurile de actanţi care se înscriu în diferite structuri de rol, „un studiu al procesului ritual şi al procesului social, adică un studiu al acţiunii simbolice şi al acţiunii sociale. Observaţii deosebit de semnificative, care au fost mai puţin comentate şi folosite, sunt cele din studiul Corneliei Călin despre contribuţia lui Iordache Golescu la cunoaşterea culturii noastre populare. Ea evidenţiază un segment de text din Condica limbii rumâneşti de la începutul secolului al XlX-lea, în care boierul cărturar ne informează: barăcenii „ce să zic cei de joacă la Rusalie, prefăcuţi în haine muiereşti şi căluşarii „ce să zic cei de joacă în Rusale cu haine bărbăteşti şi cu steag înainte, „le joacă cei proşti pă drumuri…, apucându-le aşa din vechime, „aceste jocuri le joacă bărbaţii cu feţăle învălite, ca cu nişte măşti, ca să nu să vază obrazul lor (Călin, Condica, p. 95). Într-o analiză asupra raporturilor dintre elementele masculin şi feminin, căluşari, crăiţe, drăgăici etc sugestiile autoarei ar trebui valorificate. Acestor lucrări li se adaugă numeroase studii şi articole publicate de specialişti şi amatori, dintre care menţionăm, cu deosebire, volumul Căluşarii: Studiu al lui Horia Barbu Oprişan, cu interesante şi variate sugestii privind funcţiile şi mai ales originile Căluşului. Ele ar necesita o prezentare într-un capitol dedicat bibliografiei critice a problemei care nu poate fi cuprins într-un articol. Cea mai recentă lucrare apărută este cea a lui I. Ghinoiu, intitulată Căluşul.

– Va urma –

(Sursa: Sabina Ispas Cultură orală şi informaţie transculturală)

Sabina Ispas για Căluș και Căluşar. Μια ασυνήθιστη θέα σε ένα αρχαϊκό Θαυματουργού τελετουργικό (τέταρτος ΜΕΡΟΣ)

untitled Sabina Ispas despre Căluş şi Căluşar. O viziune neconvenţională asupra unui ritual taumaturgic arhaic (partea a IV  a)

http://foaienationala.ro/sabina-ispas-despre-clu-cluar-viziune-neconvenional-asupra-unui-ritual-taumaturgic-arhaic-partea-iv.html

Δεν ξέρω ελληνικά, έτσι ώστε η μετάφραση να Έλληνες γίνεται με Google Translate:
I don’t know greek, so the translation to greek is made with google translate:
Nu ştiu greacă, aşa că traducerea în creceşte este făcută cu google translate
Νου σχτιου γρεακă, ασχα κă τραντουκερεα îν κρεκεσχτε εστε φăκουτă κου γοογλε τρανσλατε
.
Τρανσυλβανίας Căluşerul ταιριάζει στην ευρύτερη κατηγορία που πιστεύουμε ότι ρουμανικές ρόζους ήταν ομοιόμορφη, με πολλές εκατοντάδες χρόνια πριν και να διαφοροποιηθεί περνώντας κατά τη διάρκεια της Πεντηκοστής, όταν ήταν σύνηθες και κατά πάσα πιθανότητα γενικευμένη, μόνο κατά την περίοδο των διακοπών. Δεν αποκλείει την παρουσία του πώρου μεταξύ των τελετουργιών ασκείται κατά τη διάρκεια των χειμερινών διακοπών και άλλες περιοχές της Ρουμανίας. Πιστεύουμε ότι ακόμα και εργάστηκε ως παράλληλη εκδήλωση της Πεντηκοστής, σε όλα τα παλιά της Ρουμανίας πολιτιστικές περιοχές, ακόμη και το ρωμαϊκό κόσμο Νοτιοανατολικής Ευρώπης σύστημα ενσωματώνονται σε χριστιανικές γιορτές. Τι προκάλεσε μία ή η άλλη επιλογή είναι, κατά τη γνώμη μας, την ιστορία του τη συμμετοχή ρουμανικών κοινοτήτων στα νότια του Δούναβη, ειδικά στην Τρανσυλβανία, ιδιαίτερα σε πολυ-θρησκευτική, ότι η Ορθοδοξία δεν εγκρίθηκε, οι επαγγελματίες της θεωρείται σχισματική. Η ημερομηνία κατά την οποία θα γιορτάσουμε το Πάσχα και ως εκ τούτου Πεντηκοστής είναι περίπου ρόζους τελετουργικό ήταν διαφορετικές, συχνά, παρατηρήθηκε ότι οι Καθολικοί ή Προτεστάντες. Διεργασίες που σχετίζονται με αυτές της παγκοσμιοποίησης, φαίνονται σήμερα, έλαβε χώρα στις αυτοκρατορίες πολυεθνική, πολυθρησκευτική και πολυπολιτισμική, με την πάροδο του χρόνου, στο χώρο και το χρόνο περιορισμένο. Κάθε πολιτιστική στρατηγική θα είχε σκεφτεί την αυτοκρατορική αρχές θα πρέπει να ακολουθήσουν όλοι οι κάτοικοι κοντά τις παραδόσεις. Χριστούγεννα ήταν μια από τις κοινές γιορτές των χριστιανών διαφορετικών ονομαστικών αξιών στην Τρανσυλβανία και, αργότερα, της Αυστρο-Ουγγρικής Αυτοκρατορίας. Σε περίπτωση κάλος – Căluşerului μπορεί να ήταν μια αργή φυσική διαδικασία, η οποία διευκολύνεται από την έμφαση χαρακτήρα και την αθλητική απόδοση χορογραφία, ανταγωνιστική ακόμη και ότι θα έχουν αναπτύξει αρκετούς αιώνες πριν από τους στρατιωτικούς, αν δεχτούμε τα στοιχεία που αναφέρθηκαν παραπάνω και να αναγνωρίσει ότι căluşăreşti παιχνίδια, που προέρχονται από το συγκεκριμένο πλαίσιο, χρησιμοποιήθηκαν για τις εορταστικές περιπτώσεις, η λειτουργία της ψυχαγωγίας. Όπως μπορείτε να δείτε ένα από τα πρόσωπα που ασχολήθηκαν με τον Ρουμάνο etnocoreologiei παιχνίδια căluşăreşti έρευνα για δεκαετίες, «Συγκριτική μελέτη της δομής και ρόζους Căluşerului (αντιστοιχία τους με άλλους τύπους εκδηλώσεων και ιστορικά στοιχεία), αλλά αποδεικνύει ότι στις αρχές αυτού του αιώνα [η εικοστού αιώνα, ένα μοντέλο] του πώρου τελετουργικό υπήρχαν στην Τρανσυλβανία, η πεδιάδα του Δούναβη (και οι δύο πλευρές) και το νότιο τμήμα της Μολδαβίας »(Giurchescu, σ. 20). Ειδικός θυμούνται ακόμη και μια στιγμή μπορεί να χρονολογηθεί το 1851, όταν «căluşerului παραλλαγές συλλέχθηκαν στο λιβάδι χωριό του Κριού, από χορευτές και Simon Ion Căluşerul Cicudeanu από τον Stefan Αιμιλιανού, ο οποίος στυλ τους να είναι κοινό σε αστικές πνευματικής περιβάλλον, που ονομάζεται το μυθιστόρημα, χτυπημένο (căluşerilor) και Banu βάτους, η μουσική είναι σε επεξεργασία από τον James Muresianu. Την πάροδο του χρόνου, αυτές οι επιλογές έχουν ενσωματωθεί refolclorizate ζώνες των νεαρών ανδρών »(αυτόθι, σ. 21). Είναι ένα από τα σημαντικά ημερολόγια ενέργειες καλά οργανωμένη και με θεαματικά αποτελέσματα και ότι η δημιουργία επιλέχθηκε από δημοφιλείς διανοούμενους και προσφέρει μια εθνική ομάδα που θα αποκτηθεί ως έμβλημα, σε αυτό το τεράστιο και πολύπλοκο κίνηση του σχηματισμού των εθνικών κρατών και της Ευρωπαϊκής μονάδα της συνείδησης της ομάδας. Είναι σημαντικό ότι έγινε αποδεκτή η προσφορά και σήμερα θεωρείται ένα από τα σήματα Calusul ταυτότητα της Ρουμανίας. Όσοι επέλεξαν αυτό τον πολιτισμό και την απέδωσαν αυτό το εξαιρετικό σθένος να γνωρίζει διαισθητικά ή πραγματικά «βαθιά κουλτούρα» των Ρουμάνων. Αντιπροσωπεία στη σκηνή, η ιδιότητα του αποκλειστικού δείχνουν παιχνίδι άλλαξε, λειτουργικά και δομικά. Προσαρμοσμένη ως εκ τούτου, ιδιαίτερα το τελετουργικό δεν μπορεί να συνδεθεί με αυτό το είδος των gag έπαιξε για την ψυχαγωγία και την απόδοση, η οποία, όπως φαίνεται, μπορεί να έχει μερικές εκατοντάδες χρόνια. Μετά τη μαρτυρία ενός έμπειρου εκπαιδευτή και αξιόλογη χορεύτρια, «όλα τα συγκροτήματα είχαν gag στις ορεινές ρεπερτόριο […] που περιέχει εφευρέσεις της χορογραφίας στάδιο για την εν λόγω κίνηση χορού από το ένα στο άλλο και έπρεπε να αλλάξει και να ταιριάζουν [. ..] vătaful είχε τοποθετηθεί σε μια πυραμίδα, […] αλλά παίζοντας δίκαιη: βήμα από τους Σέρβους, λουλούδι, tarapanaua, Joiana, άλογο, σπιρούνια … »(Ι. Σμιθ, χορογράφος: συνέντευξη, Μάρτιος 2003). Εμείς δεν θα θυμούνται γι ‘αυτό είναι εμβληματική Calusul σθένη και τα χαρακτηριστικά που αποκτήθηκαν από το στάδιο της εκμετάλλευσης. (Για μερικές δεκαετίες πανηγύρια διοργανώνονται ρόζους). Πρόκειται για έναν τομέα μελετηθεί etnocoreologi και θεωρητικοί του πολιτισμού. Το ενδιαφέρον μας πηγαίνει στο ότι gag που διατηρήθηκε μέχρι σήμερα, στο μέτρο του δυνατού εντός των ορίων που επιβάλλει το τελετουργικό Η περιγραφή δεν είναι ιερή ή ερμηνεία δεν βλέπει προοπτική Ι. Eliade τελετουργικό προσφέρει ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στην «courier της Ρουμανίας» της 1843, το οποίο ορίζει ότι «η προέλευση αυτού του παιχνιδιού και μετά τον δικό του τρόπο και μετά να τραγουδούν στίχους παίζει ρωμαϊκό, τον Ρωμύλο που εκπονήθηκε από τον πατέρα μας για την απαγωγή του Σαβίνες». Κλήση l, γυμναστικής παιχνίδια «, σημειώνει ότι« δεν υπάρχει ρουμανόφωνη άνθρωποι μεταξύ των οποίων δεν είναι γνωστό παιχνίδι Căluşarilor που γιορτάζει τη διάρκεια της εβδομάδας πριν από την Πεντηκοστή. «Δεν μπορούμε να δούμε πόσοι είναι οι άνθρωποι που παρατηρήσει την παρουσία του πώρου πολιτισμού στην τελετουργία της Ρουμανίας και το αντιλαμβάνονται ως μια εκδήλωση έντονη ταυτότητα. Ωστόσο, η ζωτικότητα του είναι εμφανής η σταθερότητα με την οποία αποθηκεύονται και κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, λόγω του τελετουργικό χαρακτήρα και την ποιότητά του, μοναδική στον πολιτισμό της Ρουμανίας, για να έχουν μια λειτουργία επούλωσης, ένα χαρακτηριστικό που το ονόμασε Θαυματουργού.Μαρτυρία από τους πιο γνωστούς και αναφέρεται συχνά, για gag, προτού προλάβει να συμπληρώσει τη συστηματική συλλογή γίνεται σε δευτερόλεπτα. εικοστού αιώνα, είναι αυτή που προβλέπεται από τον D. Cantemir στο ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Moldaviae. Έμφαση στην εκπαίδευση πρίγκιπας του χορήγησε αποδείξει ότι δεν ήταν ένα γεγονός τελετουργικό που καταναλώνεται σε αγροτικές οικείος χώρος, αλλά είχε ένα άνοιγμα ευρεία προβολή και τη σημασία του χρόνου πολιτισμού. Ο Căluşarul παιχνίδι που ονομάζεται «κρατούν την παράδοση.» Ομάδα χαρακτήρων «παραστρατιωτική», το οποίο ακολουθεί μια αυστηρή πειθαρχία, το δικαίωμα να φέρουν όπλα, όρκο, σημαία, εσωτερική φύση το κάνει μια αναφορά τελετουργικό στοιχείο στο ημερολόγιο του τελωνειακού συστήματος, το οποίο θα πρέπει να εξεταστεί πιο στενά στο πλαίσιο του χρόνου που είναι προορίζονται αποκλειστικά, χωρίς καμία παραχώρηση. Cantemir γράφει: «[…] αυτοί [Căluşarii, nn] είναι πάνω από εκατό διαφορετικά παιχνίδια, δηλαδή τις μετακινήσεις. […] Στα δέκα ημερών μεταξύ της Αναλήψεως και της Πεντηκοστής, περνούν μέσα από πόλεις και χωριά, όλα τα άλματα και τρέξιμο ατελείωτες τρυπάνια. Σε αυτό το διάστημα μόνο τον ύπνο κάτω από τη στέγη του ναού »(Cantemir, σ. 132).

Γοητεία που ασκούσε ένα σύγχρονο τελετουργικό των ερευνητών έχει οδηγήσει σε δύο αναφοράς: αυτό της gag Romulus Vuia παιχνίδι για την προέλευση και τη συμβολική μετασχηματισμοί εργασία Calusul τελετουργικό της Ρουμανίας, που γράφτηκε από τον αμερικανικό εθνολόγος Gail Kligman, ένας από τους στόχους και documentatele ανάλυση, οι οποίες καταστρατηγούν κάθε μυστικιστική σχέση με την προοπτική ότι ένας ασκούμενος μπορεί να χρειαστεί να φιμώσει κοινότητα. Ο στόχος είναι, όπως ο συγγραφέας ομολογεί, να παράσχει εξηγήσεις σχετικά με τη συνήθεια των μηχανισμών (τελετουργικό) στο χρονικό πλαίσιο στο οποίο ασκείται και να χαρακτηρίζουν όλους τους τύπους των φορέων που αποτελούν μέρος των διαφορετικών δομών της ρόλο, «μια μελέτη της διαδικασίας τελετουργία και κοινωνική διαδικασία, δηλαδή μια μελέτη της συμβολικής δράσης και κοινωνικής δράσης. » Ιδιαίτερα σημαντικές παρατηρήσεις που έχουν λιγότερο συζητηθεί και να χρησιμοποιηθούν για μελέτες σχετικά με τη συμβολή της Cornelia Καλίν Iordache Golescu στη λαϊκή γνώση του πολιτισμού μας. Αυτό δείχνει ένα τμήμα του κειμένου στη γλώσσα Condica rumâneşti τις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα, ο Κύριος μελετητής μας πληροφορεί: barăcenii «τι να πω το παιχνίδι για να Rusal, μετατράπηκε σε ρούχα muiereşti» και Căluşarii «Τι λέει ο κόσμος παίξει σε ανδρικά ενδύματα και τη ρωσική σημαία στο παρελθόν »,« παίζουν τα ηλίθια δρόμο pa …, αρπάζοντας τους από το παλιό «,» οι άνδρες παίζουν αυτά τα παιχνίδια με την εμβρυϊκή περιβάλλουν, όπως και με κάποιες μάσκες, για να μην περίοπτη μάγουλο τους »(Calin, Condor, σ. 95). Σε μια ανάλυση των σχέσεων μεταξύ ανδρών και γυναικών στοιχεία, căluşari, crăiţe, συγγραφέας drăgăici προτάσεις κ.λπ., θα πρέπει να κεφαλαιοποιούνται. Τα έργα αυτά προστίθενται πολυάριθμες μελέτες και άρθρα που δημοσιεύονται από τους επαγγελματίες και ερασιτέχνες, μεταξύ των οποίων, αντίθετα, ο όγκος Căluşarii: Μελέτη Oprişan Swanlund, με ενδιαφέρουσες και ποικίλες προτάσεις για συγκεκριμένες λειτουργίες και την προέλευση του πώρου. Θα απαιτήσει μια παρουσίαση σε ένα κεφάλαιο για την κρίσιμη βιβλιογραφία του προβλήματος δεν μπορεί να περιληφθεί σε ένα άρθρο. Το πιο πρόσφατο δημοσιευμένο έργο είναι αυτό της Ι. Ghinoiu τίτλο Calusul.

– Για να συνεχιστεί –

(Πηγή: Sabina Ispas προφορική κουλτούρα και διαπολιτισμική πληροφορίες)

Τα σχόλια είναι κλειστά.

Αρέσει σε %d bloggers: