Skip to content

ΜΕΡΟΣ 1 – Σαμπινα Ισπας ντεσπρε Κăλουσχ σχι Κăλουσχαρ. Ω βιζιουνε νεκονβεντσιοναλă ασουπρα ουνουι ριτουαλ ταουματουργικ αρχαικ (πριμα παρτε)

Δεκεμβρίου 15, 2011
ΜΕΡΟΣ 1 – Σαμπινα Ισπας ντεσπρε Κăλουσχ σχι Κăλουσχαρ. Ω βιζιουνε νεκονβεντσιοναλă ασουπρα ουνουι ριτουαλ ταουματουργικ αρχαικ (πριμα παρτε)

καλουσουλ σκορνικεστι ανουλ 2000

Αυτό το άρθρο είναι γραμμένο στη ρουμανική γλώσσα με ελληνικό αλφάβητο
This article is in romanian written with greek alphabet
Acest articol este în limba română scrisă cu litere greceşti
Ακεστ αρτικολ εστε îν λιμμπα ρομâνă σκρισă κου λιτερε γρεκεσχτι
.

cover 4 150x150 Sabina Ispas despre Căluş şi Căluşar. O viziune neconvenţională asupra unui ritual taumaturgic arhaic (prima parte)

Ομουλ τρεμπουιε îνκαντρατ îντρ-ω κουλτουρă „οργανικă λουι” îν ασχα φελ îνκâτ ακεαστα σă-ι οφερε ουν σιστεμ „ιντεαλ” (Μπăνκιλă, π. 92). Ντιντρ-ω ασεμενεα στρουκτουρă νου τρεμπουιε ελιμινατ φολκλορουλ καρε ποατε φι κονσιντερατ „τιπουλ κελ μαι οργανικ ντε κουλτουρă”, „σταρεα σπιριτουαλă α ποπορουλουι […] οργανιζατă ντε νορμε, ουνελε κονσχτιεντε, αλτελε σουμπκονσχτιεντε, νταρ εφεκτιβε […] βιρτουαλιτăτσι στρουκτουραλε, νερβουρι αμπστρακτε, καρε σολινταριζαου îντρ-ουν ντεστιν ουν νουμăρ ντε οαμενι”(ιμπιντεμ, π. 93). Πρελουâνντ βιζιουνεα αουτορουλουι κιτατ, πουτεμ αφιρμα κă νατουριι νου ι σε οπουνε κουλτουρα, κι ι σε ανταουγă, πεντρου α ω σουμπλιμα σχι α ντα „σουμπτιλα αρμονιζαρε îντρε ομ σχι εσεντσα ουλτιμă α λουκρουριλορ” (ιμπιντεμ, π. 104). Ακκεπτâνντ φολκλορουλ σχι τοατε φορμελε λουι ντε μανιφεσταρε îμπρεουνă κου λιμμπαjελε πριν καρε ακεστεα σε μανιφεστă κα πε ω κομπονεντă μαjορă α κουλτουριι, νου φακεμ ντεκâτ σă îμπλινιμ ιμαγινεα ομουλουι κομπλεξ, κρεατορ σχι ντισπερσατορ ντε βαλοαρε. Πριν ακτσιουνιλε λουι, ακεστα σε ραπορτεαζă λα τοτ κεεα κε îλ îνκονjοαρă σχι îι ρεγλεμεντεαζă, îν ντιφεριτε μοντουρι, εξιστεντσα. Σιστεματικ, κονσταντ, κικλικ, ελ σε κονκεντρεαζă σπρε κεεα κε ποατε σχι τρεμπουιε σă ντεπăσχεασκă λιμιτελε κοτιντιανουλουι σχι σă-1 απροπιε ντε τρανσκενντεντ. Αστφελ σε γρουπεαζă, îντρ-ω ορντινε ντελοκ îντâμπλăτοαρε, σăρμπăτοριλε, „φορμε σοκιαλε αλε βιετσιι ρελιγιοασε”, κου σερμπăριλε λορ.

Îν τιμπουλ βιετσιι, ομουλ ντομπâνντεσχτε σχι ακουμουλεαζă ινφορματσιε ντε λα νασχτερε πâνă λα τρεκερεα λουι îν νεφιιντσă. Φιεκαρε αν, κου κικλουριλε σăρμπăτοριλορ κε-ι σουντ κιρκουμσκρισε, îνσεαμνă ω τρεαπτă κâσχτιγατă îν προκεσουλ κουνοασχτεριι σχι, ιμπλικιτ, αλ περφεκτσιονăριι σαλε σπιριτουαλε, καρε, λαολαλτă, φορμεαζă κεεα κε αμ νουμιτ κου αλτ πριλεj „σπιραλα τιμπουλουι” πε καρε σε îνντρεαπτă σπρε βεσχνικιε. Ντε ακεεα îν κουλτουρα ρομâνă, κρεσχτινă îν εσεντσα ει, νου σουντ κελεμπρατε σαου κομεμορατε μοαρτεα σχι ρενασχτερεα ουνορ ντιβινιτăτσι σουμπ φορμα ουνορ κικλουρι ντεσκχισε σχι îνκχισε λα îνκεπουτουλ σχι σφâρσχιτουλ φιεκăρουι αν καλεννταριστικ, μερεου ρελουατε κα îντρ-ουν jοκ αμπσουρντ, φαρă σφâρσχιτ, κι σε îμμπογăτσεσχτε καλιτατεα μοραλă α ομουλουι, σε περφεκτσιονεαζă σχι σε πουριφικă λα φιεκαρε σăρμπăτοαρε, πριν ριτουαλουρι σχι πρακτικι κονσερβατε îν κουλτουρα φολκλορικă α γρουπουλουι. Κεεα κε αμ νουμιτ „σπιραλα τιμπουλουι” εστε αλκăτουιτă ντιν σινουσόιντε σουκκεσιβε καρε αου σενσουρι ασκενντεντε σπρε κâτε ω σăρμπăτοαρε κεντραλă, κăρεια îι ουρμεαζă ω περιοαντă ντε ρελαξαρε κου τρεκερε σπρε ουρμăτορουλ κικλου ντε σăρμπăτορι.

Πεντρου κουλτουρα ρομâνεασκă ρεπερελε καρε ορντονεαζă ντιφεριτελε κελεμπρăρι σαου κομεμορăρι σουντ κελε φιξατε îν καλεννταρουλ κρεσχτιν ρăσăριτεαν. Ντιντρε ακεστεα σε ποτ σελεκτα τρει κουρμπε ασκενντεντε πε μπαζα κăρορα σε ντερουλεαζă σπιραλα τιμπουλουι: σăρμπăτοριλε Κρăκιουνουλουι σχι Μπομποτεζει καρε αου ντατă φιξă σχι σουντ πλασατε, îνκεπâνντ κου σφâρσχιτουλ τοαμνει, îν περιοαντα ιερνιι, αουτοριτατεα ριτουαλă σχι, ιμπλικιτ, σοκιαλă ρεβενινντ μπăρμπατσιλορ; ουρμεαζă σăρμπăτοαρεα κου ντατă μομπιλă α Πασχτελουι, καρε κονκεντρεαζă μαι μουλτε μομεντε α κăρορ σουκκεσιουνε, îνκεπâνντ κου ντατα ντε 2 φεμπρουαριε σχι σφâρσχινντ κου Jόια Μαρε, πρεζιντă ουν τρανσφερ ντε αουτοριτατε ντινσπρε μασκουλιν σπρε φεμινιν σχι σε αφλă îν ρελατσιε κου ανοτιμπουλ πριμăβεριι (îν ζονα νοαστρă γεογραφικă); κεα ντε α τρεια σεκβεντσă σε αφλă σουμπ τουτελα σăρμπăτοριι Ρουσαλιιλορ, κâνντ μασκουλινουλ ντεβινε, ντιν νοου, ντετερμιναντ πεντρου ριτουαλ. Ω ντατă κου ακεστ εβενιμεντ, ουνικ πεντρου κομουνιτατεα τραντιτσιοναλă, ντατ φιινντ κă ελ μαρκχεαζă, πεντρου κρεσχτινι, îντεμειερεα μπισερικιι, σε ρεια ουν προκες ντε μανιφεσταρε α αουτοριτăτσιι ριτουαλε îν καρε μασκουλινουλ σχι φεμινινουλ παρ α κολαμπορα πεντρου ομπτσινερεα ουνει κονβιετσουιρι αμιαμπιλε. Πεντρου καρακτεριζαρεα σăρμπăτοριλορ τοαμνει σχι ιερνιι αβεμ îν βεντερε κâτεβα εβενιμεντε κου σκεναριι ριτουαλε σχι κερεμονιαλε μπινε οργανιζατε, καρε αου λοκ λα ντατε φιξε: χριστοβουλ βιιλορ (Ζιουα Κρουκιι -14 σεπτεμμπριε), Σâμεντρου σαου Σουμεντρου (Σφ. Ντουμιτρου – 26 οκτομμπριε), σâμμπăτα μορτσιλορ σχι Λăσατουλ σεκουλουι πεντρου Ποστουλ Κρăκιουνουλουι (14 νόιεμμπριε), Αρχανγχελιι (8 νόιεμμπριε), Σâντ Ανντρει (Σφ. Ανντρει – 30 νόιεμμπριε), Σâν Νικοαρă (Σφ. Νικολαε -6 ντεκεμμπριε), Ιγνατουλ (Σφ. Ιγνατιε Τεοφορουλ – 20 ντεκεμμπριε), Κρăκιουνουλ (Νασχτερεα Ντομνουλουι – 25 ντεκεμμπριε) Μπομποτεαζă (Μποτεζουλ Ντομνουλουι – 6 ιανουαριε) σχι Σâντ Ιον (Σφ. Ιον – 7 ιανουαριε), îντâμπιναρεα Ντομνουλουι (2 φεμπρουαριε). Ντατελε σăρμπăτοριλορ καρε αου λεγăτουρă κου κικλουλ πασκαλ, φαρă α φι μαι πουτσιν σεμνιφικατιβε, σουντ ρελατιβ βαριαμπιλε (λιμιτατε ντε ιντερβαλουλ ντε τιμπ ντιντρε 25 μαρτιε σχι 8 μαι), φιινντ φιξατε îν φουνκτσιε ντε ντατα μομπιλă, καλκουλατă ανουαλ, α σăρμπăτοριι κεντραλε; ρεσπεκταρεα λορ νεκεσιτă ω μαι μαρε ατεντσιε ντιν παρτεα κελορ κε σε κονντουκ ντουπă πρεσκριπτσιιλε τραντιτσιοναλε ντε βιετσουιρε, πεντρου κă ει τρεμπουιε σă σε ινφορμεζε, îν πρεαλαμπιλ, φιε πριν ακχιζιτσιοναρεα ουνορ καλεννταρε îν καρε σουντ κονσεμνατε ακεστε ντατε, φιε πριν πăστραρεα ουνουι κοντακτ περμανεντ κου περσοανελε îνντρεπτăτσιτε σă κουνοασκă σχι σă τρανσμιτă ινφορματσια καρε αjουνγε λα μεμμπριι κολεκτιβιτăτσιλορ πρακτικαντε νουμαι ντουπă κε τεολογιι îνσăρκινατσι κου εφεκτουαρεα καλκουλελορ σαβαντε ντεκιντ κâνντ σχι κουμ σε καντε α φι φăκουτă κελεμπραρεα σαου κομεμοραρεα. Αουτοριτατεα σχι απλικαμπιλιτατεα ακεστορ ντεκιζιι ντεπăσχεσκ γρανιτσελε νατσιοναλε σαου λοκαλε, χοτăρâριλε αβâνντ ουν καρακτερ εκουμενικ. Αικι σουντ ινκλουσε: κελε ντοουă λăσατουρι ντε σεκ, „ντε καρνε σχι ντε μπρâνζă” (κâρνιλεγι σχι κâσχλεγî) σχι κομεμορăριλε μορτσιλορ (Μοσχιι), σâμμπăτα λουι Τοαντερ (Σâντοαντερουλ), σâμμπăτα λουι Λαζăρ σχι Φλοριιλε (Ιντραρεα îν Ιερουσαλιμ), Jόια Μαρε, Îνβιερεα, Παστελε Μπλαjινιλορ (λουνεα σαου μαρτσεα ντουπă Ντουμινικα Τομιι), Îνăλτσαρεα, φιεκαρε σăρμπăτοαρε οφερινντ καντρου σακρου σχι, ιμπλικιτ, προτεκτσιε ουνορ κομπλεξε ντε πρακτικι σχι ριτουαλουρι πε καρε λε εξεκουτă περσοανε σχι γρουπουρι ντε περσοανε îν μομεντε σχι λοκουρι πρεκισε. Ντατελε ακεστορ σăρμπăτορι νου σουντ κουνοσκουτε φăρă αjουτορουλ αουτοριτăτσιι ρελιγιοασε, καρε εστε μπισερικα σχι φăρă σπριjιν σακερντοταλ. Ντεσχι ιντερβαλουλ ντε τιμπ ντιντρε Λăσατουλ σεκουλουι πεντρου Ποστουλ Πασχτελουι σχι σăπτăμâνιλε ντιναιντε σχι ντουπă Ρουσαλιι κουπρινντε μουλτε σăρμπăτορι κου ντατă φιξă, ρεκομανντăριλε πεντρου εφεκτουαρεα ουνορ ακτσιουνι κου φουνκτσιε ριτουαλă σαου ιντερντικτσιι ντε λουκρου, αλιμενταρε σαου ντε αλτ τιπ σουντ λεγατε, îν προκεντ κοβâρσχιτορ, ντε μαριλε σăρμπăτορι κου ντατă μομπιλă.

Σχι κου αλτε πριλεjουρι νε-αμ εξπριματ κονβινγερεα κă τρεμπουιε σă εξιστε σχι σă φουνκτσιονεζε ουν σιστεμ ορντονατορ, ουνικ πεντρου τοατε φορμελε πριν καρε σε εξπριμă ω κουλτουρă „ποπουλαρă”, φαρă ντε καρε νου ς-αρ πουτεα αρτικουλα εξιστεντσα ουνει κομουνιτăτσι κου ιντεντιτατε ντεφινιτă, καρε σε ρεκουνοασχτε κα γρουπ κοερεντ σχι κομουνικă αστφελ îνκâτ τοτσι μεμμπριι ακεστουια σă σε ποατă îντσελεγε σχι σă ακτσιονεζε îν κονσενς. Κουλτουριλε ποπουλαρε, ινντιφερεντ ντε νιβελουλ ντεζβολτăριι τεχνικε λα καρε σε σιτουεαζă κρεατοριι σχι κολπορτοριι λορ, ντε κονκεπτσιιλε ντεσπρε εξιστεντσα ουμανă σχι ντεσπρε ουνιβερς πε καρε ει λε îμπăρτăσχεσκ, νου ποτ εξιστα κα νισχτε κονγλομερατε ντε σουπραβιετσουιρι, ασιμιλăρι, φενομενε ντε ακουλτουρατσιε, ινοβατσιι, φαρă ουν σιστεμ πε μπαζα κăρουια τοατε ακεστεα σă σε κοαγουλεζε. Ουνα ντιντρε αξελε îν jουρουλ κăρεια σε ορντονεαζă εξιστεντσα οαμενιλορ καρε τρăιεσκ îν σοκιετăτσιλε τραντιτσιοναλε, αντεσεα σχι κεα α γρουπουριλορ ινντιβιντουαλιζατε ντιν σοκιετăτσιλε μοντερνε σχι ποστινντουστριαλε, εστε ρελιγια πρακτικατă ντε μαjοριτατε; ακεαστα οφερă σουμπσταντσă σχι στρουκτουρă νορματιβă βιετσιι ινντιβιντουαλε σχι ντε γρουπ. Ρεκομανντăριλε ακεστεια σουντ νορμε ντουπă καρε σε îμπλινεσκ ριτουαλουριλε σπεκιφικε καρε γενερεαζă σιστεμελε ντε ομπικειουρι, κρεντιντσε, νταου σενσουρι σχι βαλορι πρεκισε σιμμπολουριλορ πε καρε λε ρεγăσιμ îν τεξτελε λιτεραρε, μουζικαλε σαου κορεικε, îν σουμπσταντσα προντουσελορ ματεριαλε, îν κερεμονιαλ σαου îν κοτιντιανουλ καρε τρεκε νεομπσερβατ. Ριτουαλουριλε τρεμπουιε αναλιζατε μαι îντâι îν πăρτσιλε λορ κομπονεντε σχι απόι κα στρουκτουρι ιντεγραλε, πεντρου κă ελε ουνεσκ γρουπουριλε ντε πρακτικαντσι, αλκăτουιεσκ „μπισερικα” îν καλιτατε ντε „κομουνιτατε ουμανă ιστορικă” (Ριες, π. 195). Πεντρου κρεσχτινισμ, Ιισους εστε κελ καρε αρε σαρκινα σă σφιντσεασκă κρεατσια. Ντιν ακεαστă μισιουνε ντεριβă „σακρουλ κουλτουραλ” (ιμπιντεμ, π. 198). „îντρ-ουν τιμπ ομογεν σχι ιστορικ, νταρ καρε πεντρου κρεσχτιν εστε τιμπουλ μâντουιριι, εξιστă μομεντε «κρουκιαλε»: ντουμινικα σαου σăρμπăτοριλε, καρε ρεîνβιε μιστερελε μâντουιριι […] τιμπουλ σακρου îν ρεγιμ κρεσχτιν νου σε οπουνε τιμπουλουι προφαν, κι κονστιτουιε ντοαρ ουν τιμπ «κρουκιαλ» αλ μâντουιριι” {ιμπιντεμ, π. 206). Οργανιζαρεα καλεννταρελορ αρε, îν ακεστ κοντεξτ, ουν ρολ εσεντσιαλ.

Îν λουκραρεα λουι Ρεναουντ Ζεεμπροεκ ντεσπρε Φêτες ντ’χιβερ ετ καλενντριερ λιτουργιqουε γăσιμ αργουμεντε πε καρε νε σπριjινιμ πεντρου α κοντινουα κερκετăριλε πε καρε λε-αμ îντρεπρινς îν ουλτιμιι 15 ανι, κελε πριν καρε ουρμăριμ σă ντεσκιφρăμ σενσουλ κρεσχτιν αλ μουλτορα ντιντρε ριτουαλουριλε, κρεντιντσελε σχι τραντιτσιιλε ποπουλαρε ρομâνεσχτι. Αουτορουλ μεντσιονατ αφιρμă κă ακεστεα „οντ éτé ρεκουειλλιες αου ΞΙΞε σιèκλε, παρφόις ντèς λα φιν ντου ΞΒΙΙΙε σιèκλε, παρμι ντες ποπουλατιονς κχριστιανιςéες ντε λονγουε ντατε. Κε σοντ ντονκ ντες κχρéτιενς qουι ακκομπλισσεντ κες ακτες. Ιλ νοους σεμμπλε qου’ιλ φαουτ ντ’αμπορντ κχερκχερ ντανς λεουρ ρελιγιον λες ραισονς ντε λεουρ κομπορτεμεντ” (Ζεεμπροεκ, π. 10). Νου σε jουστιφικă ντιφερεντσιερεα, ντε ντατă ντεστουλ ντε ρεκεντă, ντε αλτφελ, οπερατă μαι αλες ντε κăτρε σπεκιαλισχτιι ετνολογι σχι μαι πουτσιν, ουνεορι ντελοκ, ντε κăτρε πρακτικαντσιι ντιβερσελορ ριτουαλουρι σχι ομπικειουρι, α ουνουι „καλεννταρ ποπουλαρ”, ντεφινιτ πριν ραπορταρε λα κελ κιβιλ σχι λα κελ ρελιγιος, κου καρε ακεστα νου αρ κόινκιντε. Ω ασεμενεα ντισοκιερε σχι „πουλβεριζαρε” α τιμπουλουι îν καρε τρăιεσχτε ω κομουνιτατε αρ ντουκε, νεκονντιτσιονατ, λα ντιζολβαρεα ει. Κοερεντσα γρουπουλουι εστε ντατă, îντρε αλτελε σχι ντε αρμονιζαρεα ρεγουλιλορ πρεζεντε îν στρουκτουριλε ντε μăσουραρε σχι οργανιζαρε α τιμπουλουι (σχι ιμπλικιτ σχι α σπατσιουλουι), κχιαρ σχι ατουνκι κâνντ ακεστεα σουντ ιμπουσε ντε αουτοριτăτσι εξτρακομουνιταρε.

– Βα ουρμα –

(Σουρσα: Σαμπινα Ισπας Κουλτουρă οραλă σχι ινφορματσιε τρανσκουλτουραλă)

Sabina Ispas despre Căluş şi Căluşar. O viziune neconvenţională asupra unui ritual taumaturgic arhaic (prima parte)

calusul scornicesti anul 2000

cover 4 150x150 Sabina Ispas despre Căluş şi Căluşar. O viziune neconvenţională asupra unui ritual taumaturgic arhaic (prima parte)Omul trebuie încadrat într-o cultură „organică lui în aşa fel încât aceasta să-i ofere un sistem „ideal” (Băncilă, p. 92). Dintr-o asemenea structură nu trebuie eliminat folclorul care poate fi considerat „tipul cel mai organic de cultură”, „starea spirituală a poporului […] organizată de norme, unele conştiente, altele subconştiente, dar efective […] virtualităţi structurale, nervuri abstracte, care solidarizau într-un destin un număr de oameni”(ibidem, p. 93). Preluând viziunea autorului citat, putem afirma că naturii nu i se opune cultura, ci i se adaugă, pentru a o sublima şi a da „subtila armonizare între om şi esenţa ultimă a lucrurilor” (ibidem, p. 104). Acceptând folclorul şi toate formele lui de manifestare împreună cu limbajele prin care acestea se manifestă ca pe o componentă majoră a culturii, nu facem decât să împlinim imaginea omului complex, creator şi dispersator de valoare. Prin acţiunile lui, acesta se raportează la tot ceea ce îl înconjoară şi îi reglementează, în diferite moduri, existenţa. Sistematic, constant, ciclic, el se concentrează spre ceea ce poate şi trebuie să depăşească limitele cotidianului şi să-1 apropie de transcendent. Astfel se grupează, într-o ordine deloc întâmplătoare, sărbătorile, „forme sociale ale vieţii religioase”, cu serbările lor.

În timpul vieţii, omul dobândeşte şi acumulează informaţie de la naştere până la trecerea lui în nefiinţă. Fiecare an, cu ciclurile sărbătorilor ce-i sunt circumscrise, înseamnă o treaptă câştigată în procesul cunoaşterii şi, implicit, al perfecţionării sale spirituale, care, laolaltă, formează ceea ce am numit cu alt prilej „spirala timpului” pe care se îndreaptă spre veşnicie. De aceea în cultura română, creştină în esenţa ei, nu sunt celebrate sau comemorate moartea şi renaşterea unor divinităţi sub forma unor cicluri deschise şi închise la începutul şi sfârşitul fiecărui an calendaristic, mereu reluate ca într-un joc absurd, fară sfârşit, ci se îmbogăţeşte calitatea morală a omului, se perfecţionează şi se purifică la fiecare sărbătoare, prin ritualuri şi practici conservate în cultura folclorică a grupului. Ceea ce am numit „spirala timpului” este alcătuită din sinusoide succesive care au sensuri ascendente spre câte o sărbătoare centrală, căreia îi urmează o perioadă de relaxare cu trecere spre următorul ciclu de sărbători.

Pentru cultura românească reperele care ordonează diferitele celebrări sau comemorări sunt cele fixate în calendarul creştin răsăritean. Dintre acestea se pot selecta trei curbe ascendente pe baza cărora se derulează spirala timpului: sărbătorile Crăciunului şi Bobotezei care au dată fixă şi sunt plasate, începând cu sfârşitul toamnei, în perioada iernii, autoritatea rituală şi, implicit, socială revenind bărbaţilor; urmează sărbătoarea cu dată mobilă a Paştelui, care concentrează mai multe momente a căror succesiune, începând cu data de 2 februarie şi sfârşind cu Joia Mare, prezintă un transfer de autoritate dinspre masculin spre feminin şi se află în relaţie cu anotimpul primăverii (în zona noastră geografică); cea de a treia secvenţă se află sub tutela sărbătorii Rusaliilor, când masculinul devine, din nou, determinant pentru ritual. O dată cu acest eveniment, unic pentru comunitatea tradiţională, dat fiind că el marchează, pentru creştini, întemeierea bisericii, se reia un proces de manifestare a autorităţii rituale în care masculinul şi femininul par a colabora pentru obţinerea unei convieţuiri amiabile. Pentru caracterizarea sărbătorilor toamnei şi iernii avem în vedere câteva evenimente cu scenarii rituale şi ceremoniale bine organizate, care au loc la date fixe: hristovul viilor (Ziua Crucii -14 septembrie), Sâmedru sau Sumedru (Sf. Dumitru – 26 octombrie), sâmbăta morţilor şi Lăsatul secului pentru Postul Crăciunului (14 noiembrie), Arhanghelii (8 noiembrie), Sânt Andrei (Sf. Andrei – 30 noiembrie), Sân Nicoară (Sf. Nicolae -6 decembrie), Ignatul (Sf. Ignatie Teoforul – 20 decembrie), Crăciunul (Naşterea Domnului – 25 decembrie) Bobotează (Botezul Domnului – 6 ianuarie) şi Sânt Ion (Sf. Ion – 7 ianuarie), întâmpinarea Domnului (2 februarie). Datele sărbătorilor care au legătură cu ciclul pascal, fară a fi mai puţin semnificative, sunt relativ variabile (limitate de intervalul de timp dintre 25 martie şi 8 mai), fiind fixate în funcţie de data mobilă, calculată anual, a sărbătorii centrale; respectarea lor necesită o mai mare atenţie din partea celor ce se conduc după prescripţiile tradiţionale de vieţuire, pentru că ei trebuie să se informeze, în prealabil, fie prin achiziţionarea unor calendare în care sunt consemnate aceste date, fie prin păstrarea unui contact permanent cu persoanele îndreptăţite să cunoască şi să transmită informaţia care ajunge la membrii colectivităţilor practicante numai după ce teologii însărcinaţi cu efectuarea calculelor savante decid când şi cum se cade a fi făcută celebrarea sau comemorarea. Autoritatea şi aplicabilitatea acestor decizii depăşesc graniţele naţionale sau locale, hotărârile având un caracter ecumenic. Aici sunt incluse: cele două lăsaturi de sec, „de carne şi de brânză” (cârnilegi şi câşlegî) şi comemorările morţilor (Moşii), sâmbăta lui Toader (Sântoaderul), sâmbăta lui Lazăr şi Floriile (Intrarea în Ierusalim), Joia Mare, Învierea, Pastele Blajinilor (lunea sau marţea după Duminica Tomii), Înălţarea, fiecare sărbătoare oferind cadru sacru şi, implicit, protecţie unor complexe de practici şi ritualuri pe care le execută persoane şi grupuri de persoane în momente şi locuri precise. Datele acestor sărbători nu sunt cunoscute fără ajutorul autorităţii religioase, care este biserica şi fără sprijin sacerdotal. Deşi intervalul de timp dintre Lăsatul secului pentru Postul Paştelui şi săptămânile dinainte şi după Rusalii cuprinde multe sărbători cu dată fixă, recomandările pentru efectuarea unor acţiuni cu funcţie rituală sau interdicţii de lucru, alimentare sau de alt tip sunt legate, în procent covârşitor, de marile sărbători cu dată mobilă.

Şi cu alte prilejuri ne-am exprimat convingerea că trebuie să existe şi să funcţioneze un sistem ordonator, unic pentru toate formele prin care se exprimă o cultură „populară, fară de care nu s-ar putea articula existenţa unei comunităţi cu identitate definită, care se recunoaşte ca grup coerent şi comunică astfel încât toţi membrii acestuia să se poată înţelege şi să acţioneze în consens. Culturile populare, indiferent de nivelul dezvoltării tehnice la care se situează creatorii şi colportorii lor, de concepţiile despre existenţa umană şi despre univers pe care ei le împărtăşesc, nu pot exista ca nişte conglomerate de supravieţuiri, asimilări, fenomene de aculturaţie, inovaţii, fară un sistem pe baza căruia toate acestea să se coaguleze. Una dintre axele în jurul căreia se ordonează existenţa oamenilor care trăiesc în societăţile tradiţionale, adesea şi cea a grupurilor individualizate din societăţile moderne şi postindustriale, este religia practicată de majoritate; aceasta oferă substanţă şi structură normativă vieţii individuale şi de grup. Recomandările acesteia sunt norme după care se împlinesc ritualurile specifice care generează sistemele de obiceiuri, credinţe, dau sensuri şi valori precise simbolurilor pe care le regăsim în textele literare, muzicale sau coreice, în substanţa produselor materiale, în ceremonial sau în cotidianul care trece neobservat. Ritualurile trebuie analizate mai întâi în părţile lor componente şi apoi ca structuri integrale, pentru că ele unesc grupurile de practicanţi, alcătuiesc „biserica în calitate de „comunitate umană istorică (Ries, p. 195). Pentru creştinism, Iisus este cel care are sarcina să sfinţească creaţia. Din această misiune derivă „sacrul cultural (ibidem, p. 198). „într-un timp omogen şi istoric, dar care pentru creştin este timpul mântuirii, există momente «cruciale»: duminica sau sărbătorile, care reînvie misterele mântuirii […] timpul sacru în regim creştin nu se opune timpului profan, ci constituie doar un timp «crucial» al mântuirii {ibidem, p. 206). Organizarea calendarelor are, în acest context, un rol esenţial.

În lucrarea lui Renaud Zeebroek despre Fêtes d’hiver et calendrier liturgique găsim argumente pe care ne sprijinim pentru a continua cercetările pe care le-am întreprins în ultimii 15 ani, cele prin care urmărim să descifrăm sensul creştin al multora dintre ritualurile, credinţele şi tradiţiile populare româneşti. Autorul menţionat afirmă că acestea „ont été recueillies au XIXe siècle, parfois dès la fin du XVIIIe siècle, parmi des populations christianisées de longue date. Ce sont donc des chrétiens qui accomplissent ces actes. Il nous semble qu’il faut dabord chercher dans leur religion les raisons de leur comportement (Zeebroek, p. 10). Nu se justifică diferenţierea, de dată destul de recentă, de altfel, operată mai ales de către specialiştii etnologi şi mai puţin, uneori deloc, de către practicanţii diverselor ritualuri şi obiceiuri, a unui „calendar popular, definit prin raportare la cel civil şi la cel religios, cu care acesta nu ar coincide. O asemenea disociere şi „pulverizare” a timpului în care trăieşte o comunitate ar duce, necondiţionat, la dizolvarea ei. Coerenţa grupului este dată, între altele şi de armonizarea regulilor prezente în structurile de măsurare şi organizare a timpului (şi implicit şi a spaţiului), chiar şi atunci când acestea sunt impuse de autorităţi extracomunitare.

– Va urma –

(Sursa: Sabina Ispas Cultură orală şi informaţie transculturală)

Sabina Ispas για Căluș και Căluşar. Μια ασυνήθιστη θέα σε ένα αρχαϊκό Θαυματουργού τελετουργικό (πρώτο μέρος)

μικρό άλογο 2000

Δεν ξέρω ελληνικά, έτσι ώστε η μετάφραση να Έλληνες γίνεται με Google Translate:
I don’t know greek, so the translation to greek is made with google translate:
Nu ştiu greacă, aşa că traducerea în creceşte este făcută cu google translate
Νου σχτιου γρεακă, ασχα κă τραντουκερεα îν κρεκεσχτε εστε φăκουτă κου γοογλε τρανσλατε
.

cover 4 150x150 Sabina Ispas despre Căluş şi Căluşar. O viziune neconvenţională asupra unui ritual taumaturgic arhaic (prima parte)

Ο άνθρωπος πρέπει να κατατάσσεται σε μια κουλτούρα »της βιολογικής» έτσι ώστε να παρέχουν μια «τέλεια» (Bancila, σ. 92). Από μια τέτοια δομή δεν θα πρέπει να αφαιρεθεί μπορεί να θεωρηθεί φολκλόρ «το οργανικό είδος του πολιτισμού», «πνευματική κατάσταση των ανθρώπων […] που διοργανώνονται από τους κανόνες, κάποιοι συνειδητά, άλλοι τις αισθήσεις του αλλά αποτελεσματικό εικονικότητας […] Διαρθρωτικές πλευρές αφηρημένη αλληλεγγύη σε ένα μοίρα ότι ένας αριθμός ανθρώπων »(αυτόθι, σ. 93). Λαμβάνοντας τον συγγραφέα αναφέρθηκαν, μπορούμε να πούμε ότι η φύση δεν είναι σε αντίθεση με τον πολιτισμό, αλλά προστίθεται σε αυτό, ώστε πανέμορφη και «λεπτές εναρμόνιση μεταξύ του ατόμου και την τελική ουσία των πραγμάτων» (αυτόθι, σ. 104). Λαογραφικό και την αποδοχή όλων των μορφών έκφρασης, μαζί με τις γλώσσες στις οποίες εκδηλώνονται ως βασική συνιστώσα του πολιτισμού, μπορούμε όχι μόνο να πληρούν τις πολύπλοκες ανθρώπινες εικόνα, δημιουργική και πολύτιμη διάσπαρτες. Με τις ενέργειές του, που σχετίζεται με τα πάντα γύρω του και καλύπτει τους διαφορετικούς τρόπους εκεί. Η συστηματική, συνεχής, κυκλική, εστιάζει σε αυτό που μπορεί και πρέπει να πάει πέρα από την καθημερινή και την υπερβατική σε ένα τέλος. Η ομαδοποίηση αυτή, έτσι ώστε να μην τυχαία, τις διακοπές, «κοινωνικές μορφές της θρησκευτικής ζωής» με τις γιορτές τους.

Κατά τη διάρκεια της ζωής, ο άνθρωπος αποκτά και συσσωρεύει πληροφορίες από τη γέννηση μέχρι το θάνατό του στην ανυπαρξία.Κάθε χρόνο, τις διακοπές τους κύκλους τι οριοθετείται, είναι ένα βήμα στη διαδικασία που έχει αποκτηθεί γνώση, και, εμμέσως πνευματική βελτίωση του, η οποία, από κοινού, αποτελούν αυτό που ονομάζεται σε άλλη ευκαιρία «σπείρα του χρόνου» που κατευθύνεται προς την αιωνιότητα . Έτσι, τον πολιτισμό της Ρουμανίας, Κρίστιαν στην ουσία του, δεν γιορτάζεται ή να τιμάται το θάνατο και την αναγέννηση των θεών, με τη μορφή του φωτός και του σκότους κύκλους στην αρχή και στο τέλος κάθε ημερολογιακού έτους, πάντα σε ένα παιχνίδι συνεχίζεται ως παράλογο, ατελείωτες, αλλά ηθική ποιότητα του πλουσίου είναι η βελτίωση και καθαρίζεται κάθε αργία, τα τελετουργικά και τις πρακτικές του λαϊκού πολιτισμού διατηρηθεί στην ομάδα. Αυτό που ονομάζουμε «σπείρα του χρόνου» αποτελείται από sinusoids διαδοχικές μονόδρομος προς τα πάνω στην κεντρική εκδήλωση, η οποία ακολουθήθηκε από μια περίοδο χαλάρωσης με πέρασμα για τον επόμενο κύκλο των διακοπών.

Ρουμανικά ορόσημα του πολιτισμού για διάφορες εορταστικές εκδηλώσεις ή εκδηλώσεις μνήμης ότι οι εντολές που στην Ανατολική χριστιανική ημερολόγιο. Από αυτές τις τρεις καμπύλες μπορούν να επιλέγονται βάσει των οποίων λειτουργεί ανοδική σπείρα του χρόνου: τα Χριστούγεννα και Θεοφάνεια έχουν σταθερές και τοποθετούνται μία φορά, από τα τέλη του φθινοπώρου, του χειμώνα, το τελετουργικό και επομένως την κοινωνική τους άνδρες επιστρέφουν, είναι η γιορτή με κινητά χρόνο του Πάσχα, η οποία επικεντρώνεται περισσότερο στιγμές οποίων την κληρονομική διαδοχή, από τον Φεβρουάριο του 2 και τελειώνει με την Μεγάλη Πέμπτη, δείχνει μια μεταφορά από το αρσενικό στο θηλυκό αρχή και σε σχέση με την άνοιξη (στο γεωγραφικό μας χώρο)? η τρίτη σειρά είναι υπό την κηδεμονία γιορτή της Πεντηκοστής, όταν το αρσενικό είναι και πάλι καθοριστικός παράγοντας για την τελετουργία.Με αυτή την εκδήλωση, μοναδική στην παραδοσιακή κοινότητα, μια και σηματοδοτεί το χριστιανικό θεμέλιο της Εκκλησίας, χρειάζεται μια διαδικασία εκδήλωση της αρχής στην οποία αρσενική και θηλυκή τελετουργίες φαίνεται να εργαστούν από κοινού για την επίτευξη αμοιβαία συνύπαρξη. Για το φθινόπωρο και το χειμώνα χαρακτηρισμό διακοπές θεωρούμε διάφορα σενάρια για το τελετουργικό και επίσημες εκδηλώσεις καλά οργανωμένη, που λαμβάνουν χώρα σε καθορισμένες ημερομηνίες: Χριστόφ αμπελώνες (Cross Ημέρα -14 Σεπτεμβρίου), ή Sumedru Samedru (Αγίου Δημητρίου – 26 Οκτωβρίου), το Σάββατο νεκροί Advent και την Καθαρά Τρίτη (14 Νοεμβρίου), Ταξιαρχών (8 Νοεμβρίου), είμαι Andrew (Αγίου Ανδρέα – 30 Νοεμβρίου), Σαν Nicoară (Αγίου Νικολάου -6 Δεκεμβρίου), Ιγνάτιος (Αγίου Ιγνατίου – 20 Δεκεμβρίου) Χριστούγεννα (Χριστούγεννα – 25 Δεκεμβρίου) Φώτων (Βάπτιση του Χριστού – 6 Ιανουαρίου) και είμαι Ιωάννη (Άγιος Ιωάννης – 7 Ιανουαρίου), Υπαπαντής (2 Φεβρουαρίου). Τα δεδομένα που σχετίζονται με τον κύκλο διακοπές του Πάσχα, χωρίς λιγότερο σημαντική, είναι σχετικά μεταβλητή (περιορισμένο χρονικό διάστημα μεταξύ Μαρτίου 25 και 8 Μαΐου), ανάλογα με την ημερομηνία που καθορίζουν το κινητό, το οποίο υπολογίζεται σε ετήσια βάση, η κεντρική γιορτή, η συμμόρφωση απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή από εκείνους που καθοδηγούνται από τις παραδοσιακές συνταγές της ζωής, επειδή πρέπει να ενημερώνονται εκ των προτέρων, είτε με την αγορά ημερολόγια καταγράφονται αυτά τα δεδομένα, είτε διατηρώντας μια σταθερή επαφή με τα πρόσωπα που δικαιούνται να γνωρίζουν και να στέλνουν πληροφορίες στα μέλη των τοπικών επαγγελματιών οι οποίοι παίρνουν μόνο μετά από υπολογισμούς ακαδημαϊκών θεολόγων υπεύθυνα για να αποφασίζουν πότε και πώς θα έπρεπε να γίνει η γιορτή ή επέτειο. Αρχής και εφαρμογή των αποφάσεων αυτών υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα ή αποφάσεις σε τοπικό επίπεδο, με οικουμενικό χαρακτήρα. Αυτό περιλαμβάνει τόσο η ξερή πεδιάδα «, το κρέας και το τυρί» (cârnilegi και câşlegî) και τη μνήμη των νεκρών (κτήματα), Toader του Σαββάτου (Sântoaderul) Σάββατο του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαΐων (Βαϊοφόρος), Μεγάλη Πέμπτη, Ανάσταση, το Πάσχα Memorial (Δευτέρα ή την Τρίτη μετά την Κυριακή του Θωμά), Αναλήψεως, κάθε διακοπές που προσφέρουν ιερή πλαίσιο, και έτσι, η προστασία από τις πρακτικές και τελετουργίες συγκρότημα που εκτελεί ανθρώπους και ομάδες ανθρώπων σε συγκεκριμένους χρόνους και τόπους. Ημερομηνίες αυτές τις διακοπές δεν είναι γνωστό χωρίς τη βοήθεια της θρησκευτικής αρχής, η οποία είναι η εκκλησία και χωρίς ιερατική υποστήριξη. Παρά το γεγονός ότι την περίοδο της Σαρακοστής και η Καθαρά Δευτέρα για τις εβδομάδες πριν και μετά την Πεντηκοστή περιλαμβάνει πολλές διακοπές με την καθορισμένη ημερομηνία, συστάσεις για την εκτέλεση των ενεργειών τελετουργικό ή απαγορεύσεις με βάση την εργασία, τρόφιμα ή άλλα συναφή, το συντριπτικό ποσοστό των μεγάλων γιορτάσουμε με κάθε κινητό.

Σε άλλες περιπτώσεις έχουμε εκφράσει την πεποίθηση ότι πρέπει να υπάρχει ένα έργο αναθέτοντας όλες τις μορφές μοναδική για έναν πολιτισμό που εκφράζει «δημοφιλή», χωρίς την οποία θα μπορούσε να υπάρχει αρθρώσει μια ταυτότητα που ορίζεται κοινότητες, αναγνωρίζοντας ότι η συνοχή της ομάδας και να επικοινωνούν, έτσι ώστε όλα τα μέλη της να είναι σε θέση να κατανοούν και να ενεργούν με ομοφωνία. Λαϊκός πολιτισμός, ανεξάρτητα της τεχνικής ανάπτυξης, η οποία βρίσκεται colportorii δημιουργούς και τις αντιλήψεις τους από την ανθρώπινη ύπαρξη και το σύμπαν που μοιράζονται, μπορεί να υπάρξει σαν συμπλέγματα της επιβίωσης, αφομοίωση, φαινόμενα εκπολιτισμό, καινοτομίες, χωρίς να Ωστόσο, το σύστημα στο οποίο θα συγχωνευτούν. Ένας από τους άξονες γύρω από τους οποίους οι παραγγελίες ύπαρξη των ανθρώπων που ζουν στις παραδοσιακές κοινωνίες, συχνά το άτομο ομάδες σύγχρονου και μετα-βιομηχανικές κοινωνίες, είναι η θρησκεία που ασκείται από την πλειοψηφία, δίνει νόημα και τη δομή της ατομικής ζωής και κανονιστικά ομάδα. Συστάσεις του είναι κανόνες, με την οποία σηματοδοτεί το συγκεκριμένο τελετουργικό παράγει συστήματα συνήθειες, τις πεποιθήσεις, τις αξίες δίνουν ακριβείς κατευθύνσεις και τα σύμβολα που βρίσκουμε σε λογοτεχνικά κείμενα, μουσική ή την Κορέα στην παραγωγή υλικών προϊόντων ουσία, στην τελετουργική ή καθημερινή οποία περνούν απαρατήρητα. Τελετές θα πρέπει να εξετάζεται πρώτα στα μέρη τους και τότε η όλη δομή, γιατί ενώνουν τις ομάδες των επαγγελματιών απαρτίζουν την «εκκλησία» ως μια «ιστορική ανθρώπινη κοινότητα» (Ries, σ. 195). Για τους Χριστιανούς, ο Ιησούς είναι αυτός που έχει το καθήκον να αγιάσει δημιουργία. Από αυτή την εκτροπή της αποστολής «ιερό πολιτισμό» (αυτόθι, σ. 198). «Σε μια ενιαία και ιστορικό χρόνο, αλλά ήρθε η ώρα για τη χριστιανική σωτηρία, υπάρχουν φορές που το» κρίσιμο «: Κυριακές ή αργίες, η οποία αναβιώνει κατά το ιερό μυστήριο της σωτηρίας […] Χριστιανός υπό αντιταχθεί βέβηλο χρόνο, αλλά είναι μόνο χρόνο «κρίσιμη» για τη σωτηρία »{ο.π., σ. 206). Οργάνωση προγραμμάτων στο πλαίσιο αυτό, κρίσιμο ρόλο.

Στο έργο του Renaud d’Hiver Zeebroek για Φέτες et calendrier liturgique βρει επιχειρήματα που μας υποστήριξη για να συνεχίσει την έρευνα που έχω κάνει τα τελευταία 15 χρόνια, που έχουν ως στόχο να αποκρυπτογραφήσει την έννοια του πεποιθήσεις πολλές χριστιανικές τελετές και παραδόσεις Ρουμανικά λαϊκή. Ο συγγραφέας λέει ότι «δεν έχουν été recueillies XIXe siècle, fin du XVIII PARFOIS συχνά siècle, Πάρμα longue des christianisées πληθυσμούς των δεδομένων. Τι chrétiens συχνά Doncea Sontea accomplissent qui actes ces. Il nous semble qu’il faute d’προσεγγίσεις chercher les λόγοι χορό της θρησκείας Leur Leur comportement «(Zeebroek, σ. 10). Η διαφοροποίηση δεν δικαιολογείται, από αρκετά πρόσφατη ημερομηνία, στην πραγματικότητα, ιδιαίτερα λειτουργεί από εθνολόγους και τους ειδικούς λιγότερο, μερικές φορές όχι τόσο από τους επαγγελματίες από διάφορα τελετουργικά και τα έθιμα, ένα «λαϊκό ημερολόγιο,» ορίζονται με αναφορά στα πολιτικά και για τη θρησκευτική, ότι δεν θα συμπίπτουν.Οι εν λόγω αποσύνδεση και «σπρέι» της ζωής του χρόνου σε μια κοινότητα θα άνευ όρων, για να τους διαλύσει. Συνέπεια της ομάδας είναι δεδομένη, μεταξύ άλλων, την εναρμόνιση των κανόνων που υπάρχουν στο δομές μέτρηση και την οργανωτική του χρόνου (και έμμεσα και το διάστημα), ακόμη και όταν επιβάλλονται από έξω αρχές.

– Για να συνεχιστεί –

(Πηγή: Sabina Ispas προφορική κουλτούρα και διαπολιτισμική πληροφορίες)

Τα σχόλια είναι κλειστά.

Αρέσει σε %d bloggers: